تاريخ : دوشنبه پنجم اردیبهشت 1390 | 21:0 | نویسنده : ابوالفضل تراکمی
 

علوم

خاك زندگي بخش

 

اهداف: دانش آموزان:

-          ضمن گفت و گو به كسب اطلاعات در مورد خاك علاقه مند مي شوند.

هنگام انجام دادن فعاليت با چگونگي تشكيل خاك آشنا مي شوند.

-          با انجام دادن فعاليتي با اجزاي خاك آشنا مي شوند و ضمن مقايسه ي چند نوع خاك پي مي برند كه خاك اجزاي متفاوتي دارد.

-          با انجام دادن فعاليت هايي سرعت نفوذ اب را در انواع خاك مقايسه مي كنند و پي مي برند كه سرعت نفوذ اب در خاك هاي مختلف، متفاوت است.

-          با انجام دادن آزمايش، ميزان رشد گياه در خاك هاي مختلف را مقايسه كرده و به اثر نوع خاك در رشد گياه پي مي برند.

-          از طريق مشاهده، با گياخاك و اهميت آن در كشاورزي آشنا مي شوند.

-          از طريق جمع آوري اطلاعات، با عوامل فرسايش خاك آشنا مي شوند و به اهميت حفظ خاك و استفاده ي صحيح از آن پي مي برند.

دانستني هاي معلم

متاسفانه در كشور ما بي ارزش ترين چيزها با حاك مقايسه مي شود و اين در حالي است كه اگر به كشوري آباد و بي نياز مي انديشيم، بايد اين طرز فكر را در نسل هاي آينده عوض كنيم.

دانشمندان خاك را رابطه بين جهان زنده و جهان غير زنده مي دانند، تقريبا زندگي همه ي جانداران به خاك بستگي دارد. بدون وجود خاك كه لازمه ي رشد غلات، ميوه و ديگر گياهان است زندگي انسان و بسياري از موجودات نا ممكن به نظر مي رسد.

خاك محصول نهايي هوا زدگي و نتيجه تخريب فيزيكي و شيميايي سنگ ها همراه با تجمع باقي مانده هاي در حال فساد جانداران است كه لايه اي را بين سنگ و بستر هوا تشكيل مي دهد. فرايند تشكيل خاك بسيار آهسته است و تشكيل يك سانتي متر آن به 100 تا 1000 سال زمان نياز دارد.

بيش تر سنگ ها از ذراتي از جنس هاي مختلف تشكيل شده اند. تغييرات دما سبب افزايش يا كاهش حجم ذرات به مقدار نا مساوي مي شود. نتيجه ي اين كار، ترك برداشتن سنگ است. پس از خرد شدن سنگ ها تغييرات شيميايي شروع مي شود. ذرات خرد شده ممكن است با اكسي‍ژن هوا تركيب شوند يا در آب حل شوند يا گاز دي اكسيد كربن موجود در هوا داخل اب حل شود و اسيد كربنيك به وجود آورد. اين اسيد مي تواند روي بيش تر سنگ ها اثر گذارد يا تغيير تركيب شيميايي، آن ها را رفته رفته به خاك تبديل كند.

خاك كشاورزي معمولا از ذرات ماسه، رس و گياخاك تشكيل شده است.

رنگ خاك به ميزان گياخاك بستگي دارد. هر چه گياخاك بيش تر باشد، رنگ خاك تيره تر است.

وقتي خاك را درون ليوان آب مي ريزيم، ابتدا رنگ آن عوض مي شود و سپس دانه هاي درشت تر شن و ريگ به سرعت در ته ليوان جاي مي گيرند اما ذرات رس تا مدت ها به صورت معلق در آب باقي مي مانند و بعد به صورت لايه اي روي شن  و ماسه مي نشيند. و گياخاك به دليل سبكي روي آب قرار مي گيرد.

عواملي چون سنگ اوليه، آب و هوا ، شيب زمين، زمان و زندگي گياهي و جانوري در تشكيل خاك موثرند.

اندازه گيري سرعت نفوذ اب در خاك:

هر چه ذرات تشكيل دهنده خاك ريزتر و فشرده تر باشند، نفوذ آب در خاك كم تر است.      ( خاك رس)

اگر ذرات تشكيل دهنده ي خاك درشت و جدا از هم و فضاي هاي خالي بين ذرات هم بزرگ، مرتبط به هم باشند، آب با سرعت بيش تري در آن ها نفوذ مي كند. ( ماسه)

حاصل خيزي خاك به عوامل متعددي چون وجود املاح، آب، اسيدي يا قليايي بودن خاك، جانداران ذره بيني در خاك ( تجزيه كنندگان) بستگي دارد. معمولا خاكي كه حاوي مخلوط مساوي از ماسه، رس و گياخاك باشد، براي رشد گياهان مناسب تر است. يعني ميزان سرعت نفوذ آب و حجم ذخيره ي اب در آن خاك مناسب است.

گياخاك (هوموس) يا ( خاك برگ) : وقتي گياهان و جانوران مي ميرند، اجزاي بدن آن ها به كمك جانداران ذره بيني خاك تجزيه مي شوند هنگامي كه مواد تجزيه شدني به درجه اي برسند كه ديگر صورت اوليه ي گياه و جانور در آن ها مشخص نباشد، گياخاك ناميده مي شود. خاك رو نسبت به خاك زير گياخاك بيش تري دارد. مقدار گياخاك در مزارع بسيار زياد و در بيابان بسيار كم است. گياخاك منبع اصلي نيتروژن لازم براي رشد گياهان است و قدرت نگهداري آب خاك را افزايش مي دهند.

تجزيه كنندگان: يكي از عوامل موثر بر حاصل خيزي خاك، وجود تجزيه كنندگاني چون باكتري ها و قارچ ها در آن است.

عوامل فرسايش:

شخم نا مناسب: در زمين هاي شيبدار اگر جهت شخم با جهت شيب زمين يكسان باشد، در مواقع بارندگي و آبياري هر كدام از شيارهاي شخم مانند رودي عمل مي كنند كه سرعت آب را افزايش مي دهند و سبب از بين رفتن خاك مي شوند.

از بين برده پوشش گياهي: ريشه ي گياهان سبب مي شوند كه ذرات خاك به هم بچسبند. و برگ ها هم در هنگام بارندگي جلوي ضربات باران را مي گيرند و با اين اعمال از فرسايش خاك در مواقع بارندگي و وزيدن باد جلوگيري مي كنند. در ضمن، اجزاي پوسيده گياهان به خاك افزوده مي شود.

آبياري نا مناسب: در مناطقي كه آب راهي براي خروج ندارد يا مناطقي كه تبخير زياد است، اگر آب در سطح زمين باقي بماند، با تبخير، آن املاح محلول در آب در سطح زمين مي مانند و زمين شوره مي زند. كه قابل كشاورزي نيست. زهكشي و جلوگيري از ايستادن آب در روي خاك مانع شوره زدن مي شود.



  • سه ساله
  • فروش بک لینک انبوه